< Terug naar het overzicht

Remt jouw ambitie je creativiteit?

Zonder creativiteit geen leven. Of je nu schrijver, ontwerper, ondernemer of simpelweg mens bent – met creativiteit overwin je obstakels en creëer je nieuwe mogelijkheden. Maar creativiteit kent vele vijanden. In deze blog leer je een van de meest subtiele killers herkennen: ambitie.  

Je leest nu Blog 1 van een 4-delige serie over creativiteitskillers. Deze blog gaat over de creativiteitskiller ambitie. De tweede gaat over de effecten van angst, de derde over specifieke, veel voorkomende angsten. In de vierde aflevering ontdek je hoe je van deze killers bondgenoten kunt maken.

Eerst dit: de jacht op killers is killing

Het eerste dat je moet beseffen als je je gaat richten op killers is dat je je er niet tevéél op moet richten. Voor je ’t weet neemt de jacht op creativiteitskillers je zo in beslag dat je niet meer toekomt aan creëren – of het nu het schrijven van een tekst is, het maken van een ontwerp of het uitdenken van een concept of strategie. Leer ze herkennen en inzetten in plaats van je erdoor te laten obsederen.

Ja, ambitie kan killing zijn

Ambitie is in de westerse cultuur gaan gelden als een deugd waarvan je nooit genoeg – laat staan teveel – kunt hebben. Lees het artikel hierover van journaliste Lynn Berger maar eens. Of het door haar aangehaalde boek van Yale-directeur William Casey King (‘Ambition, a History: from Vice to Virtue’). In onze prestatiemaatschappij zijn geobsedeerde strebers cool. Tegelijk is mijn ervaring dat in een creatief proces een te zware dosis ambitie – of liever een gebrek aan kanalisatie van ambities – dodelijk is. Onbeteugelde ambitie snijdt zichzelf de pas af. Dit foute type ambitie kun je herkennen aan een van drie kenmerken: te snel, te hoog, te smal.

Te snel

Creatieven klagen steevast dat de planning te krap is. Logisch, want het is hun aard om zijpad na zijpad na zijpad in te slaan, op zoek naar – uh… wat was het ook alweer…? Op jacht naar de gouden sleutel loopt je creatieve team het risico in de ban te raken van allerlei andere sleutels – en de lonkende nieuwe paden die daarmee weer kunnen worden ontsloten. Daarom mag je de klacht dat je te snel wilt als manager of projectleider kritisch wegen. Maar let wel op dat je je eigen haast onder een nog scherpere loep legt. Want snelheid is een loffelijk streven, maar haast is funest (niet alleen voor creativiteit trouwens, maar ook voor andere verworvenheden, zoals kwaliteit of motivatie). Creativiteit behandel je het best zoals je een kind behandelt: remmen kan helpen, evenals sturen, uitdagen en aanvuren – maar opjagen leidt tot vroeg of laat tot een crash. Een goede manager is in mijn ogen iemand die onder andere dat verschil door schade en schande heeft leren onderscheiden.

“Met de technologieën van vandaag werken creatieve bureaus sneller dan ooit – maar onze hersenen niet. Nieuwe videocontent, bijvoorbeeld, kunnen we binnen een paar uur opnemen, editen en distribueren. Daardoor lijkt het overdreven en veel te kostbaar om dagen of zelfs weken uit te trekken en in rekening te brengen voor het genereren van de ideeën achter de content. Maar we weten allemaal dat we klanten met niets meer waarde kunnen bieden dan met een groots idee dat deugdelijk is uitgevoerd’ (John Treacy, Proximity London)

Te hoog

Ambitie kan ook doorschieten in hoogte. Je legt de lat te hoog. Voor je team, of nóg schadelijker: voor jezelf. Je beeldt je in dat het creatieve proces tot een ultieme uitkomst moet leiden. Een totaaloplossing. En voor je ’t weet heb je van een doodnormale opdracht een heilige graal gemaakt. Een streven dat je ver van huis voert, op zoek naar iets dat waarschijnlijk niet eens bestaat.

Er zijn verschillende oorzaken aan te wijzen voor deze vorm van over-ijver. Bijvoorbeeld:

  • Te veel ontzag voor de klantorganisatie;
  • Te veel ontzag voor de opdracht;
  • Te veel ontzag voor je eigen creativiteit.

De oplossing voor een te hoge lat ligt meestal in het loslaten van die verheven eindbestemming en het opbreken van de opdracht in kleinere sprongen. Beschouw de opdracht niet langer als een dwingende vraag om een totaaloplossing, maar als een spannende uitnodiging om aan een reis te beginnen. En besef dat jij en je team doorgewinterde reizigers zijn die heus wel hun bestemming zullen vinden. Met een beetje geluk vergeet je dan dat er überhaupt een lat ligt.

Te smal

Targetbewust als je bent, wil je met het creatieve proces dat ene, scherp gedefinieerde doel bereiken. Niets meer, niets minder, niets anders. Maar pas op. Creativiteit is per definitie verrassend. En een goed leider láát zich verrassen. Je kunt soms zo gericht zijn op je gekozen strategie, dat je een emergerende strategie misloopt. Managementgoeroe Clayton Christensen, auteur van het geroemde boek Het Innovatiedilemma en bedenker van het begrip disruptieve innovatie, haalt in een recenter boek, ‘How will you measure your life?’, het voorbeeld aan van Honda. Het Japanse bedrijf wilde in de jaren ’60 voet op de Amerikaanse motorfietsenmarkt de weg op en zette in op goedkope imitaties van de motoren van marktleiders, zoals Harley Davidson en Triumph. Honda verkocht enkel jaren achtereen vrijwel niets. Bij toeval had het bedrijf ook een handjevol zogeheten Super Cub motoren naar de voorpost in Los Angeles laten verschepen: een veel lichtere motor bedoeld voor smalle straatjes en druk stadsverkeer. Door geldkrapte stond het bedrijf werknemers toe om de Super Cubs te gebruiken in en rond LA. Op een zaterdag, schrijft Christensen, ging een Honda-werknemer met zijn Super Cub de heuvels in buiten de stad. Het terreinrijden beviel zo goed, dat hij de week daarop een collega meenam. Passanten zagen de twee genieten en vroegen waar ze die geinige ‘dirt bikes’ hadden gekocht. Korte tijd later zag een medewerker van warenhuis Sears een Super Cub door LA rijden en vroeg of het voertuig niet in de Sears catalogus kon worden opgenomen. Het duurde even, maar gelukkig kreeg het Honda management in de gaten dat het tijd was om een te smalle ambitie – marktverovering met goedkope toermotoren – te verbreden. Nieuw product, nieuwe doelgroep, nieuw succesverhaal.

Ambitie als bondgenoot

Ambitie kan een killer zijn, maar ook een kameraad. In een volgende blog ga ik op dat laatste in. Daarnaast volg ik het spoor van een andere subtiele creativiteitskiller: angst.

Last van ambitie die te hoog, te snel of te smal gaat? Reageren? Mail mij gerust.