< Terug naar het overzicht

Hier ben jij vast ook bang voor

In het creatieve proces kan onbenoemde of onbewuste angst een verlammend effect hebben. In deze blog leg ik vier angsten op tafel die ik regelmatig tegenkom in en rond mijn werkpraktijk. Niet om je aan het schrikken te maken natuurlijk – maar om je ogen te openen voor knopen die ook bij jou mogelijk aan ontrafeling toe zijn.

Je leest nu Blog 3 van een 4-delige serie over creativiteitskillers. Deze blog gaat over vier specifieke angsten die je creativiteit – en je welbevinden in het algemeen – in de weg kunnen zitten. In eerdere blogs keken we hoe ambitie en angst het creatieve proces verstoren. In een volgende blog ontdek je hoe je van deze killers bondgenoten kunt maken.

Er zijn veel dingen waarvoor we bang kunnen zijn als mensen. Ik noem hieronder vier veel voorkomende angsten.

  1. Angst voor mislukking

Faalangst kan een mens totaal verlammen. In z’n hevigste vorm weerhoudt deze angst je van het nemen van stappen die noodzakelijk zijn voor je persoonlijk groei en welzijn. Gelukkig zijn er relatief weinig mensen die lijden aan deze atychifobie – en zijn er steeds meer succesvolle behandelmethoden. Maar lichtere vormen van mislukkingsangst spelen veel mensen en organisaties parten. Hier heb je een aantal signalen waaraan je deze angst kunt herkennen:

  • Weerstand tegen het aannemen van nieuwe uitdagingen;
  • Snel wisselen van banen of relaties om de mislukking voor te zijn;
  • Kleingeestige houding (‘Dat kan ik niet’, ‘Dat kunnen wij niet’, ‘Is dat niet te hoog gegrepen?’);
  • Stoere taal, niet willen luisteren naar bezwaren of tegenwerpingen omdat ze een sluimerende angst voor mislukking wakker maken;
  • Zelf-sabotage, door middel van bijvoorbeeld uitstel of afstel;
  • Perfectionisme, dat zich uit in de keuze om alleen dingen te doen die perfect uitvoerbaar zijn;
  • Desinteresse in dingen waarin je minder goed bent;
  • Ziek- of afmelding op belangrijke momenten.

  1. Angst voor fouten

Als je de angst voor mislukking ontleedt, kom je onder meer uit bij de angst voor fouten. Vrijwel iedereen is bang om fouten te maken. De enige uitzonderingen zijn jonge baby’s: die hebben nog niet vaak genoeg te maken gehad met de afstraffing van fouten, of ongewenst gedrag, om herhaling te willen voorkomen. Maar wij? Al ruim voordat we naar school gingen zijn de meesten van ons al zo vaak en zo hevig geschrokken van wat er gebeurde wanneer we ‘fouten’ maakten – even los van hoe je ‘fouten’ definieert en wie de definitie oplegt – dat we alle mogelijke beveiligingssystemen hebben ingebouwd om verdere narigheid te voorkomen. Bijvoorbeeld:

  • Niet teveel opvallen – of juist zoveel opvallen dat je met luidruchtigheid en flair je fouten overstemt;
  • Niet te veel risico’s nemen – of juist zoveel risico’s nemen dat je missers in het niet vallen bij je avontuurlijkheid;
  • Nooit toegeven dat je fout zat – of juist bij iedere onvolkomenheid diep door het stof kruipen met als doel iedereen te overtuigen dat je nooit, maar dan ook nooit weer zult zondigen;
  • Mail mij als je meer voorbeelden kent.

  1. Angst voor afwijzing

Achter veel angsten zit ten diepste de angst voor afwijzing. Deze angst kan verschillende gedaanten aannemen. Misschien ben je bang voor wat anderen van je zullen denken (treffend voorbeeld: de leden van de hofhouding en de stadsbewoners in Andersens sprookje, ‘De nieuwe kleren van de keizer’). Misschien ben je bang dat je wordt ontslagen of weggepromoveerd. Dat straks niemand je in dienst wil nemen. Kortom, dat je alleen komt te staan.

Angst voor afwijzing kan zich ook uiten in de vrees achter te blijven bij collega’s. Als deze angst zich verspreidt in een organisatie, ontstaat er een cultuur van drukdoenerij, waarin medewerkers niet in de eerste plaats gericht zijn op strategische doelen, maar op persoonlijke image building: hoe kom ik over, ben ik druk genoeg, hoe komt het dat mijn buurman 300 e-mails per dag krijgt en ik maar 200? Stress wordt een statussymbool. Onzekerheid, achterdocht en stagnatie volgen snel.

  1. Angst voor financieel verlies

Het leven is meer dan bezit, dat weten we allemaal. En nooit eerder in de geschiedenis is er een generatie geweest met zoveel geld en goed als de onze hier in het Westen. Toch zijn we bijna allemaal bang dat we geld tekort zullen komen. Door ontslag, demotie, faillissement, een falende onderneming, de economische recessie, pensioenverdamping of een andere catastrofe. Het feit dat we zelfs wanneer al die calamiteiten ons overkomen nog een redelijke kans behouden op voldoende voedsel, kleding en onderdak doet weinig af aan deze angst. Van de Amerikanen vreest 92 procent dat zijn of haar geld zal opraken, volgens een onderzoek van de National Foundation for Credit Counseling (NFCC). Op de werkvloer komt deze angst onder meer tot uiting in een ongezonde weerstand tegen veranderingen, investeringen en risico’s.

De angst blijft knagen

We hebben hierboven vier angsten op een rij gezet: angst voor mislukking, fouten maken, afwijzing en geldtekort. Natuurlijk kunnen we ze bagatelliseren. Immers, we weten allemaal dat mislukkingen en fouten eigenlijk vermomde leermomenten zijn. Dat de grootste missers vaak tot de grootste veranderingen leiden. Dat openlijke erkenning van fouten ons eerder het respect dan de afkeuring van anderen zal opleveren. En dat handelen in vertrouwen ons (materiële) welzijn waarschijnlijk meer goed doet dan handelen uit angst. En toch blijft diep van binnen de angst knagen. En dus vermijden we risico’s, investeringen, veranderingen en nieuwe verbindingen. Wat zowel in ons persoonlijk leven als in onze organisaties jammerlijke gevolgen heeft. Ik denk niet dat ik daarover nog hoef uit te wijden.

Of er nog goed nieuws is? Gelukkig wel. Angst is een creativiteitskiller, maar kan ook een kracht worden. Geïnteresseerd? Zorg dat je mijn volgende blog niet mist.

Quote van Peter Drucker:

‘Whenever you see a successful business, someone once made a courageous decision’

  

Reageren? Ander soort angst blootleggen? Mail mij gerust.